Het oog is een ideaal orgaan voor de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Het is relatief gemakkelijk toegankelijk en daardoor bij uitstek geschikt om innovatieve behandelingen veilig en gericht toe te passen. Om die reden bestaan er inmiddels al verschillende behandelopties – of worden deze onderzocht – voor erfelijke netvliesziekten.
In het afgelopen decennium hebben gentherapieën op basis van adeno‑geassocieerde virussen (AAV), zoals Luxturna, veelbelovende resultaten laten zien. Tegelijkertijd kennen deze therapieën ook beperkingen. Zo is het langdurige effect nog onzeker en kunnen met deze methode alleen relatief kleine genen worden afgeleverd. Een andere benadering, antisense‑oligonucleotiden (AONs), maakt zeer gerichte, mutatie‑specifieke correctie mogelijk, maar vereist herhaalde behandelingen gedurende het hele leven van de patiënt.
Met dit nieuwe onderzoeksproject, dat mede mogelijk wordt gemaakt door financiering van Stichting LCA, willen we deze beperkingen aanpakken door te streven naar één gerichte behandeling met een langdurig – mogelijk levenslang – effect.
Prime‑editing: een nieuwe generatie gentherapie
Hier komt de innovatieve technologie CRISPR‑Cas9 in beeld. Deze methode maakt het mogelijk om zeer gericht het DNA te knippen en genetische veranderingen aan te brengen. Hoewel dit perspectief biedt op een eenmalige, blijvende correctie, bestaat het risico op onbedoelde genetische veranderingen wanneer niet uitsluitend de juiste cellen worden bereikt.
Om deze risico’s te verkleinen is prime‑editing ontwikkeld: een geavanceerde opvolger van CRISPR‑Cas9. Prime‑editing combineert de voordelen van CRISPR‑technologie met die van AONs en maakt daarmee een zeer specifieke, veilige en duurzame genetische correctie mogelijk, met potentieel slechts één behandeling voor de patiënt.
De volgende grote uitdaging is het effectief en veilig afleveren van deze genetische ‘tools’ in het oog. Eerder onderzoek heeft al aangetoond dat bepaalde nanopartikels deze hulpmiddelen succesvol cellen binnen kunnen brengen. In dit project onderzoeken we of deze aanpak ook toepasbaar is in het oog. Dit opent niet alleen nieuwe perspectieven voor LCA, maar ook voor andere erfelijke netvliesziekten zoals Stargardt, Retinitis Pigmentosa en Leber Congenitale Amaurose.
Samenwerking tussen UMC Utrecht en Radboudumc
In dit project werken onderzoekers van UMC Utrecht en Radboudumc nauw samen om nieuwe behandelingen voor netvliesaandoeningen te ontwikkelen. Door hun expertise te bundelen willen zij prime‑editing technologie verder optimaliseren en geschikt maken voor toepassing in het oog.
Het team van UMC Utrecht – bestaande uit prof. Sabine Fuchs, Paul Schuurman en Kyra Fortuin – heeft uitgebreide ervaring met prime‑editing en werkte eerder aan het corrigeren van een gen dat betrokken is bij LCHADD, een aandoening die ook het netvlies kan aantasten.
Het Radboudumc‑team – dr. Alex Garanto, dr. Daniëlle Swinkels en Wietske Kieboom – is gespecialiseerd in het ontwikkelen van geavanceerde oogmodellen uit stamcellen, zoals retinale organoïden en retinaal pigment epitheel (RPE) cellen, waarmee nieuwe therapieën zorgvuldig getest kunnen worden.
Dankzij de financiële bijdrage van Stichting LCA en de steun van haar achterban kan dit onderzoek worden uitgevoerd. Samen zetten we een belangrijke stap richting innovatieve, duurzame behandelingen voor erfelijke netvliesaandoeningen en een toekomst met meer perspectief voor mensen met LCA.
